Liesbeth Claes
Universitair docent, sectie Oude Geschiedenis, Universiteit Leiden
De Romeinse tegenkeizers van de 3de eeuw: gedreven door machtshonger of plichtsbewuste
officieren?
In de derde eeuw verkeerde het Romeinse rijk in een grote crisis, waarbij keizers elkaar snel
opvolgden. Daarnaast werden tientallen kandidaten uitgeroepen tot tegenkeizer in de hoop
dat zij het tij konden keren. Bekende van deze tegenkeizers zijn Postumus, Carausius en
Zenobia. Er waren echter nog vele anderen, zoals Pacatianus, Uranius, Proculus, Marius,
Saturninus en Regalianus met zijn vrouw Dryantilla. Veel is er over deze tegenkeizers niet
geweten. In de antieke literatuur doen allerlei smakelijke roddels over hen de ronde. Hun
munten brengen soms een geheel ander verhaal, waaruit blijkt dat niet elke tegenkeizer uit
machtshonger handelde. Vooral in de oostelijke provinciën blijkt dat tegenkeizers soms het
heft in eigen handen namen om tijdelijk het hoofd te bieden aan een crisissituatie.
In de lezing zullen de toehoorders kennismaken met Romeinse munten en hun waarde als
historische bron voor de zelfrepresentatie van de Romeinse keizers en tegenkeizers. Daarna
bespreken we de bovenvermelde tegenkeizers aan de hand van wat de literaire teksten (o.a.
Historia Augusta en Malalas) over hen melden en gaan we na of hun munten dit beeld
beamen of eerder tegenspreken. De unieke combinatie van deze twee bronsoorten zal
aantonen dat sommige tegenkeizers zeer machtsbelust waren, terwijl anderen eerder
nobele intenties bleken te hebben.
