Over antieke wegen

door JULIËT VAN DOORNIK | deze recensie verscheen in Hermeneus 98.1

In Over antieke wegen beschrijft auteur Rosita Steenbeek een uitdagende fietstocht: in 37 dagen fietst ze, samen met haar reisgenoot Art Khachatrian, meer dan 1800 kilometer. Ze begint in haar woonplaats Rome en fietst over de Via Appia naar het Griekse Mycene. Steenbeek begint aan deze reis om het verlies van haar moeder te verwerken. Op de eerste pagina schrijft ze: ‘Ik mis haar erg. Eigenlijk daarom deze tocht, omdat ik niet wist wat ik moest, omdat ik mijn leven zinloos vond.’ Het wordt een emotionele reis: constant denkt ze aan haar moeder. Veel van wat ze ziet doet haar aan haar denken. Ook spookt haar advies rond in haar hoofd, bijvoorbeeld wanneer ze weer een aanvaring heeft gehad met haar ietwat excentrieke reisgenoot. De band tussen die twee is af en toe opmerkelijk. Hun karakters kunnen ontzettend botsen. Zo schrijft Steenbeek bijvoorbeeld dat zij en haar reisgenoot zo’n enorme ruzie hebben via de telefoon dat er een politiewagen bij haar komt, omdat er melding was gemaakt van haar geschreeuw. Tegelijkertijd is er een tederheid tussen hen merkbaar. Steenbeek wordt door hem steevast ‘liefje’ genoemd. Ook wanneer Steenbeek tijdens een tocht een epileptische aanval krijgt, is zijn zorgzaamheid merkbaar. Van haar kant is te zien hoe geduldig ze omgaat met de grillen van Khachatrians persoonlijkheid. Ze vertelt bijvoorbeeld hoe haar fietstassen de zijne niet mogen raken, omdat zij die van haar wel eens op de grond zet. Dat is vies. En ze mag onder geen beding zijn eten aanraken. Dat is ook vies. Toch gaat ze hier rustig mee om; ze weet dat zijn angsten voortkomen uit zijn verleden. Het is opvallend hoe openhartig Steenbeek vertelt over Khachatrians problemen. Ze windt er geen doekjes om en dat maakt soms ongemakkelijk.

Niet alleen de conflicten met haar reisgenoot zorgen voor een pittige reis. Ook de hitte maken dat het soms afzien is. Steenbeek beschrijft hoe ze onder de hete Italiaanse zomerzon kilometers moet klimmen en dalen zonder water. Dat is vaak al snel op, terwijl er geen restaurant of huis in de buurt te bekennen is. Ook fietsen door het donker levert nogal wat problemen op. Omdat Steenbeek en Khachatrian vaak laat vertrekken, moeten ze de laatste kilometers over onverlichte wegen afleggen, hetgeen nogal wat gevaren met zich meebrengt. Constant komen de twee in angstige situaties terecht, die tot de verbeelding zouden moeten spreken, maar Steenbeeks beschrijving ervan slaat de plank soms mis. Ze slaagt er niet altijd even goed in om de passende emoties bij de lezer op te wekken. Zo komt ze onderweg meermaals wilde honden tegen, die luid blaffend op haar afkomen en soms een stuk met haar mee rennen. Hoewel deze situatie menig persoon de stuipen op het lijf zou jagen en Steenbeek zelf ook bang maakt, omschrijft ze de situatie steeds zo feitelijk, dat het de lezer moeite kost zich in te leven in de situatie.

Het boek is geïllustreerd met prachtige foto’s, gemaakt door Khachatrian: Steenbeek in haar kleurrijke fietskleding voor enorme gebergtes, eeuwenoude ruïnes en zelfs de zwerfhonden die ze onderweg tegenkomen — het komt allemaal voorbij. Waar Steenbeeks schrijfstijl soms net te droog is om de indrukwekkende Italiaanse landschappen goed over te brengen, vullen de foto’s dat mooi aan. Steenbeek kan wél prachtig vertellen over de ruïnes en andere historische plekken die ze onderweg tegenkomt. Regelmatig maakt Steenbeek een uitstapje van de geplande route om een ruïne, kasteel of kerk te bekijken. Ze kan overal iets over de geschiedenis te vertellen. Haar enthousiasme over deze plekken werkt aanstekelijk. Steenbeek weet de Via Appia en bijbehorende geschiedenis ontzettend goed aan de man te brengen. Dit is wat dit boek de moeite waard maakt om te lezen.