CÉLINE EECKHOUT | ‘De dood, de dood, overal de dood’ vat de teneur samen van Smits’ nieuwe historische roman De Syrische prinsessen over het leven van één van de meest invloedrijke keizerinnen van het Romeinse Rijk. Julia Domna, geboren in de 2e eeuw n. Chr. als dochter van een Syrische priester, verliest bij haar geboorte haar moeder. Haar vader beslist onverbiddelijk over de dood van zijn vrouw om zijn ongeboren kind te redden. De toon van het boek is gezet: Julia Domna zal haar hele leven nog vaak de wil van mannen gehoorzamen.
Door haar schoonheid valt ze in het oog van meerdere huwelijkskandidaten. Ze kiest voor een huwelijk met Septimius Severus, op dat moment nog een beloftevolle Romeinse senator. Domna’s man brengt haar naar alle uithoeken van het Romeinse Rijk: een smeltkroes van culturen waarin heel wat mensen op zoek zijn naar hun identiteit. Ze laat zich de lokale gewoontes echter welgevallen en past zich telkens aan de nieuwe wereld aan waarin ze terechtkomt. Als moderne wereldburgers kunnen we hier zowaar iets van leren.
Liefhebbers van de oudheid zullen, net als deze lezer, hun hart ophalen bij de nauwkeurig uitgewerkte achtergrond van de woelige historische gebeurtenissen: de tirannie van Commodus, het korte keizerschap van Pertinax, de rust die Septimius Severus brengt, de wurggreep waarin de twee keizers Caracalla en Geta Rome houden, de tristesse die Macrinus’ regering voor de weduwe en intussen kinderloze Domna brengt met als mooie afronder een brug naar de toekomst, een climax die connaisseurs van de oudheid graag zien komen. De humor, de anekdotes, petites histoires en brieven maken deze roman boeiend en meeslepend om te lezen. Heerlijk zijn de passages waarin de spitsvondige verteller Commodus, die zich als gladiator in een kuras perst, beschrijft als ‘gehakt orgaanvlees in een varkensdarm’, Philostratus de beroemde Cassius Dio een ‘opgeblazen senator’ vindt en Domna zijn boeken wegwuift als ‘overbodig’.
Nynke Smits ontwart meesterlijk het kluwen van relaties in de keizerlijke familie. Dat op zich is al een hele kunst. Het boek volgt daarnaast ook het populaire feministische thema waarbij het leven van vrouwen in de oudheid centraal staat en we hun intieme leven vanuit het vrouwelijke standpunt beleven. Nynke Smits stelt hen niet voor als weerloze figuranten, maar als sterke, krachtige dames. Knap hierbij is dat het moraliserende vingertje afwezig blijft. Geen Hineininterpretierung, maar wel een beschrijving van de gewoontes uit de oudheid, zoals vrouwen ze misschien destijds hebben beleefd, met aandacht voor hun lasten en lusten. Deze benadering geeft de lezer op geen enkel moment een ongemakkelijk gevoel, maar eerder empathie en bewondering voor wat deze dames hebben doorstaan. Zo beschrijft Smits de eerste stappen van het huwelijksleven van Domna waarbij ze aanvaardt wat er op intiem vlak van haar wordt verwacht. Ze maakt het beste van wat het lot haar schenkt. Het vraagt veel inlevingsvermogen van de auteur om het leven van een Romeinse vrouw zo respectvol te beschrijven.
Na het lezen van het boek vroeg deze lezer zich af welk nieuw levenslot Domna in de Onderwereld zou kiezen. Zou ze, net als Odysseus in Plato’s mythe van Er, kiezen voor het leven van een gewone persoon, zonder bekendheid, zonder de vreselijke gevolgen van haar leven in het centrum van de macht? Of zou ze opnieuw kiezen voor haar keizerlijke rol met invloed, populariteit en de vele bewonderende blikken? Ik denk alvast dat ze het eerste zou verkiezen.
Deze recensie verscheen ook op papier in Hermeneus 97.2.
Auteur: Nynke Smits
Titel: De Syrische prinsessen
ISBN: 9789059974128
Uitgever: Primavera Pers, 2024
Uitvoering: paperback, 528 pag.
Prijs: € 27,50
